Jak święty Walenty stał się patronem zakochanych? (Wywiad)

Walentynki wypadają 14 lutego i patronuje im święty Walenty. Kim był i jak to się stało, że współcześnie kojarzymy go ze świętem zakochanym opowie Izabela Jasińska z Działu Edukacji Muzealnej Muzeum Śląska Opolskiego.

– Kim był święty Walenty i kiedy żył?
– Walenty żył w III wieku w cesarstwie rzymskim. Z wykształcenia był lekarzem, a z powołania duchownym. Legenda głosi, że pewnego dnia miał usłyszeć głos Boga i po tym zdarzeniu zdecydował się służyć ludziom. Z czasem postać kapłana Walentego zmieszała się z innym świętym męczennikiem noszącym to samo imię. Niektórzy badacze twierdzą nawet, że tak naprawdę chodzi o tę samą osobę. W 197 r. został on biskupem miasta Terni w Umbrii we Włoszech. Wysłano go do Rzymu, aby uleczyć syna arystokratycznego chrześcijanina Kratona, który cierpiał na artretyzm. Został aresztowany przez prefekta Placeta, po czym ścięty.
– Jakie są główne źródła informacji o życiu świętego Walentego?
– W Kościele katolickim św. Walentego wspomina się na mocy decyzji papieża Gelazjusza I od 496 roku w dniu jego męczeńskiej śmierci. Najsłynniejszym miejscem kultu biskupa jest bazylika w Terni we Włoszech i to właśnie tam najczęściej udają się zakochani, aby przysięgać sobie wieczną miłość. Na srebrnym relikwiarzu kryjącym jego szczątki znajduje się napis: "Święty Walenty, patron miłości".  

– Jakie wydarzenia z życia świętego Walentego miały największy wpływ na jego kanonizację? 
– Walenty był znany z tego, że przeciwstawiał się woli cesarza Klaudiusza II Gockiego, który zabronił mężczyznom pomiędzy 18. a 37. rokiem życia wstępować w związki małżeńskie. Cesarz przekonany przez swoich doradców uważał, że jedynie żołnierze stanu wolnego wykazują odpowiednią chęć do walki. Święty Walenty złamał zakaz i zaczął udzielał ślubów legionistom w wieku prokreacyjnym. Gdy to wyszło na jaw, trafił do więzienia i został stracony 14 lutego 269 roku n.e.  Na grobie męczennika papież Juliusz I wybudował później bazylikę.
– W jaki sposób święty Walenty stał się patronem zakochanych?
– Podczas pobytu w więzieniu święty nawiązał bliską relację z niewidomą córką jednego ze strażników. Legenda głosi, że biskup kochał ją tak mocno, że dziewczynie udało się nawet odzyskać wzrok. Po egzekucji ojciec ukochanej przyniósł z więzienia list podpisany: "Od Twojego Walentego". W związku z tym, że dokonał cudu i uzdrowił niewidomą, stał się także patronem osób cierpiących na choroby psychiczne i epilepsję. I to jest rzeczywiście motyw pojawiający się w ikonografiach, gdzie przedstawia się go jako postać uzdrawiającą chorych. 
– Jakie znaczenie miała postać Walentego w średniowieczu?
– Dzień św. Walentego stał się prawdziwym świętem zakochanych dopiero w średniowieczu, kiedy pasjonowano się żywotami świętych i pielgrzymowano do ich grobów, aby uczcić ich relikwie. Przypomniano więc sobie wtedy dzieje św. Walentego. Powstało wiele kościołów pod jego patronatem na terenie samego Rzymu. W naszym województwie także doszukamy się świątyni pod jego imieniem, która znajduje się w Łączniku. 

– Jak tradycje związane z obchodami Dnia Świętego Walentego rozwijały się w różnych krajach?
– Święto rozpowszechniło się w Anglii i Francji. Od XVI w. w dniu św. Walentego ofiarowywano kobietom kwiaty. Wszystko zaczęło się od święta zorganizowanego przez jedną z córek króla Francji Henryka IV. Każda z dziewczyn otrzymała w bukiet kwiatów od swojego kawalera. Narzeczony w dniu 14 lutego wysłał swojej ukochanej liścik, nazwany walentynką. Zwyczaj ten zadomowił się nawet na dworze królewskim w Paryżu. W Austrii w dniu Sankt Valentin odbywają się uliczne pochody, w Anglii zakochani ofiarują sobie kartonowe serca ozdobione postaciami Romea i Julii. Najbardziej uroczyście obchodzi się ten dzień w ojczyźnie św. Walentego. Co roku w niedzielę najbliższą 14 lutego w katedrze w Terni odbywa się Święto Zaręczyn. Zgromadzone przy grobie św. Walentego setki par narzeczeńskich przyrzekają sobie miłość i wierność do dnia ślubu. W 1997 r. i list do zgromadzonych w Terni narzeczonych napisał papież Jan Paweł II. Jego treść została wyryta na płycie wmurowanej w pobliżu grobu św. Walentego.